Trang chủ → Chứng khoán căn bản
Chứng khoán là gì
Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi nợ đối với một tổ chức phát hành. Bốn loại phổ biến trên thị trường Việt Nam khác nhau không phải ở mức sinh lời mà ở thứ tự được trả tiền khi doanh nghiệp gặp khó khăn — đó mới là điều quyết định rủi ro.
Bốn loại cơ bản
Cổ phiếu xác nhận bạn là chủ sở hữu một phần doanh nghiệp. Bạn hưởng lợi khi công ty tăng trưởng, nhưng khi công ty phá sản, cổ đông là người được chia tài sản sau cùng — thường là không còn gì.
Trái phiếu xác nhận doanh nghiệp hoặc Chính phủ nợ bạn một khoản tiền với lãi suất và kỳ hạn cố định. Trái chủ được trả trước cổ đông, nên rủi ro thấp hơn và lợi nhuận cũng bị giới hạn ở mức lãi coupon.
Chứng chỉ quỹ là phần vốn góp vào một quỹ do công ty quản lý quỹ điều hành. Bạn không chọn từng mã mà mua cả danh mục, đổi lại phải trả phí quản lý hằng năm.
Chứng quyền có bảo đảm (CW) cho quyền mua cổ phiếu cơ sở ở mức giá xác định. Đòn bẩy rất cao và có ngày đáo hạn — nếu đến hạn mà giá không đạt, chứng quyền về 0.
| Loại | Bạn là ai | Thứ tự được trả tiền | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Trái phiếu | Chủ nợ | Trước cổ đông | Thấp đến trung bình |
| Chứng chỉ quỹ | Nhà đầu tư gián tiếp | Theo danh mục quỹ | Trung bình |
| Cổ phiếu | Chủ sở hữu | Sau cùng | Cao |
| Chứng quyền | Người nắm quyền chọn | Không áp dụng | Rất cao, có đáo hạn |
Vì sao thứ tự trả tiền quan trọng hơn lợi suất quảng cáo
Khi doanh nghiệp làm ăn tốt, mọi loại chứng khoán đều có vẻ ổn. Sự khác biệt chỉ lộ ra lúc khó khăn, và lúc đó thứ tự ưu tiên thanh toán quyết định bạn mất bao nhiêu.
Đây cũng là lý do trái phiếu doanh nghiệp lãi suất 14–15% không phải là trái phiếu an toàn. Lãi suất cao chính là giá của rủi ro: tổ chức phát hành phải trả thêm vì thị trường đánh giá khả năng vỡ nợ của họ cao hơn.
Thị trường sơ cấp và thứ cấp
Thị trường sơ cấp là nơi doanh nghiệp bán chứng khoán lần đầu và tiền chảy vào doanh nghiệp. Thị trường thứ cấp là nơi nhà đầu tư mua bán lại với nhau — tiền chuyển từ người mua sang người bán, doanh nghiệp không nhận thêm đồng nào.
Gần như toàn bộ giao dịch hằng ngày trên HOSE là thứ cấp. Hiểu điều này giúp tránh một ngộ nhận phổ biến: mua cổ phiếu trên sàn không phải là rót vốn cho doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Cần bao nhiêu tiền để bắt đầu?
Lô chẵn trên HOSE là 100 cổ phiếu, nên số vốn tối thiểu phụ thuộc thị giá: với cổ phiếu 20.000đ bạn cần 2 triệu đồng cho một lô. Nhiều công ty chứng khoán cho phép mua lô lẻ nhưng thanh khoản kém hơn.
Cổ phiếu và chứng khoán có phải là một?
Không. Cổ phiếu chỉ là một loại chứng khoán, bên cạnh trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền và chứng khoán phái sinh.
Mua chứng chỉ quỹ có an toàn hơn mua cổ phiếu lẻ?
Rủi ro riêng của từng doanh nghiệp được phân tán, nhưng rủi ro thị trường thì không. Khi VN-Index giảm mạnh, quỹ cổ phiếu cũng giảm theo.