Trang chủ → Đầu tư và phái sinh
Chứng khoán phái sinh là gì
Phái sinh là hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào một tài sản cơ sở. Tại Việt Nam, sản phẩm được giao dịch nhiều nhất là hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30. Điểm khác biệt lớn nhất so với cổ phiếu không phải là đòn bẩy, mà là việc lãi lỗ được thanh toán hằng ngày.
Bạn không sở hữu gì cả
Mua cổ phiếu là mua một phần doanh nghiệp. Mở vị thế phái sinh là cam kết thanh toán phần chênh lệch của chỉ số tại thời điểm đáo hạn — bạn không sở hữu cổ phiếu nào trong rổ VN30.
Vì vậy phái sinh cho phép kiếm lời khi thị trường giảm: chỉ cần mở vị thế bán, không cần vay mượn cổ phiếu như bán khống trên thị trường cơ sở.
Thanh toán lãi lỗ hằng ngày
Cuối mỗi phiên, vị thế được định giá lại theo giá thanh toán cuối ngày và phần lãi lỗ được ghi nhận ngay vào tài khoản ký quỹ. Đây là điểm người mới hay bất ngờ nhất.
Hệ quả: bạn có thể bị gọi bổ sung ký quỹ dù vị thế chưa đóng và dù về dài hạn nhận định của bạn đúng. Nếu không nộp bổ sung kịp, vị thế sẽ bị đóng bắt buộc — và sau đó thị trường quay đầu đúng hướng cũng không còn ý nghĩa.
| Tiêu chí | Cổ phiếu | Phái sinh VN30 |
|---|---|---|
| Quyền sở hữu | Có | Không |
| Kiếm lời khi giảm | Khó | Mở vị thế bán |
| Thanh toán lãi lỗ | Khi bán | Cuối mỗi ngày |
| Chu kỳ thanh toán | T+2 | Ngay trong ngày |
| Đáo hạn | Không | Có |
| Gọi bổ sung ký quỹ | Chỉ khi vay margin | Thường xuyên |
Ai thực sự cần phái sinh
Mục đích ban đầu của công cụ này là phòng ngừa rủi ro. Nhà đầu tư nắm danh mục cổ phiếu lớn có thể mở vị thế bán hợp đồng tương lai để bảo vệ danh mục trong giai đoạn biến động mà không phải bán cổ phiếu.
Phần lớn khối lượng giao dịch hiện nay lại đến từ hoạt động đầu cơ ngắn hạn. Điều đó không sai, nhưng cần nhìn thẳng: đó là trò chơi có tổng bằng không trước khi trừ chi phí, và âm sau khi trừ.
Câu hỏi thường gặp
Phái sinh có phải là cờ bạc?
Bản thân công cụ là hợp đồng phòng ngừa rủi ro được quản lý bởi UBCKNN. Cách dùng mới quyết định: phòng ngừa danh mục là quản trị rủi ro, giao dịch đòn bẩy cao không có hệ thống thì gần với đánh bạc hơn.
Cần tài khoản riêng để giao dịch phái sinh?
Có. Bạn phải mở tài khoản giao dịch phái sinh riêng và nộp ký quỹ vào tài khoản tại thành viên bù trừ.
Có thể giữ vị thế qua đêm không?
Được, nhưng lãi lỗ vẫn được thanh toán cuối ngày và yêu cầu ký quỹ được tính lại, nên phải theo dõi tỷ lệ ký quỹ hằng ngày.